Ewangelicka parafia w Leszczyńcu (1594-1945)

G

Poniżej ponad 350-letnia historia ewangelickiej parafii w Leszczyńcu.

Ewangeliccy pastorowie w poszczególnych latach:

  • 1594 – pastor George Clemens ze Staniszowa (Stonsdorf),
  • 1609 – pastor Christoph Reichel – ur. 23.10.1583 r. w Łomnicy (Lomnitz) – syn pastora Johanna Reichel, który wysłał syna na studia do Jeleniej Góry (Hirschberg), Wrocławia (Breslau) oraz od Wittenbergii (Wittenberg). W roku 1604 był rektorem w Schönau. Od 1609 r. został pastorem w Leszczyńcu (Haselbach). Po wyjeździe z Leszczyńca pracował od 1612 r. jako pastor w Łomnicy i Mysłakowicach (Erdmannsdorf), a od roku 1617 jako pastor i dziekan w Lubinie (Lüben). Zmarł 21.07.1625 r. Jego hasłem przewodnim w życiu było „Vive ut visas!” („Żyj życiem!”).
  • 1612 – pastor Friedrich Tilesius – ur. w 1852 r. w Jeleniej Górze. 01.04.1612 r. przejął wolne stanowisko pastorskie w Leszczyńcu. W roku 1627 jako diakonik przeniósł się do Kamiennej Góry (Landeshut). W późniejszym katolickim kościele w Leszczyńcu znajduje się kamień nagrobny jego syna, który zmarł 16.05.1621 r.
  • 1628 - pastor Christian Silber - ur. 07.12.1600 r. w Gryfowie Śląskim (Greiffenberg), syn pastora Wolfganga Silbera i jego drugiej żony Barbary (z domu Seiffarin). 09.12.1600 r. ochrzczony. Uczęszczał do szkoły miejscowej oraz innych szkół na Śląsku, jak również do Akademii w Wittenberdze. Pracował czasowo w w chórze. W roku 1625 był kaznodzieją w Starej Kamienicy (Alt-Kemnitz) – mianowany na to stanowisko przez Hansa Ulricha Drugiego von Schaffgotsch. Jako pierwszą żonę poślubił Martę, córkę bogatego kramarza Davida Reußnersa z Gryfowa. Drugie małżeństwo zawarł 10.10.1648 r. 08.11.1628 r., objął stanowisko pastora w Leszczyńcu. W księdze kościelnej Gryfowa został określony jako „Pastor emeritum” („w stanie spoczynku”) z Leszczyńca. Pracował przez 22 lata aż do swojej śmierci (22.10.1650 r.) w Leszczyńcu.
  • pastor Christian Kretschmar – ur. 1617 r. w Kowarach (Schmiedeberg). 22.06.1648 r. przeprowadził się do Białki (Weißbach). Przejął wolne stanowisko pastora z Leszczyńca po zmarłym pastorze Silber. 06.02.1654 r. parafia została zlikwidowana. Pastor jednak mieszkał nadal w Leszczyńcu do roku 1658. Później wyjechał do miejscowości Stara Skiba (Alt-Scheibe OL) – przysiółek Wolimierza (Volkersdorf). Od roku 1670 aż do swojej śmierci pełnił funkcję pastora w Giebułtowie (Gebhardsdorf). Po pastorze Kretschmar Leszczyniec nie posiadał pastora przez 88 lat (lata 1654-1742).

Plebania ewangelicka w Leszczyńcu        

Wakaty kościoła ewangelickiego w Leszczyńcu od roku 1742:

  • 1742 – pastor Gotthold Ehrenreich Burkhardt – pierwszy pastor po 88 latach przerwy. Ur. w 1714 r. w Prusach (Prauß), powiat niemczański (Landkreis Nimptsch). Od 29.05.1743 r. aż do swojej śmierci 22.02.1778 r. pracował na rzecz parafii Leszczyniec. Ku jego pamięci zawieszono w nowo wybudowanym kościele ewangelickim jego portret.

Kościół ewangelicki w 1748 r. 

  • 1778 - pastor Weigel Johann Adam Valentin – pochodził spoza Śląska. Ur. 29.09.1740 r. w Sommerhausen k. Würzburga. Pracował w Leszczyńcu aż do swojej śmierci 24.06.1804 r. Obok opieki jaką otaczał dusze okolicznych mieszkańców zajmował się opisem naukowym śląskiej przyrody. Również jego obraz zawisł w kościele ewangelickim. Na katolickim cmentarzy w Leszczyńcu znajduje się jego płyta nagrobna. Zawiera ona następującą inskrypcję:

„Tutaj spoczywa pielgrzym Ziemi Johann Adam Valentin Weigel

ur. 29 września 1740 roku w Sommerhausen we Frankonii.

Przez przeróżne zawiłości losu przybył w 1768 roku na Śląsk,

gdzie od 1778 do 1806 roku nauczał religii Jezusa

przy tutejszym ewangelickim kościele.

Zakończył swoje pielgrzymowanie po Ziemi w 66 roku życia” 

  • 1806 – pastor Johann Gottlieb Ehrenfried Grüttner – ur. 17.09.1770 r. w Kaczorowie (Ketschdorf). Przybył do Leszczyńca w grudniu 1806 r. i pozostał we wsi do końca życia – zm. 08.10.1838 r. Również na jego pamiątkę zawieszono jego obraz w kościele ewangelickim. Jego żona zmarła w Leszczyńcu 08.09.1811 r. po pierwszym roku małżeństwa. Jej płyta nagrobna znajduje się na katolickim cmentarzu. Zawiera ona następującą inskrypcję:

„Za wcześnie, by oczekiwał jej małżonek, jej rodzice i rodzeństwo jej śmierci, którzy ją bardzo kochali. Zmarła w kwiecie wieku mając 23 lata. Pani Johanne Charlotte Grüttner, z domu Hoppe.
Ur. 13. Września 1788 w Gröditzberg, poślubiła 3. Października 1810 pastora J.G.E. Grüttnera z Leszczyńca, zm. 8. Września 1811,
Spoczywaj w spokoju kochana!
Po bolesnym odejściu będzie znowu zjednoczona z Bogiem”

  • 1839 – pastor Friedrich Ernst Reinhold Schmidt – ur. 20.01.1813 r. w Rawiczu (Rawitsch). Poprzez swoją działalność i niepoprawne zachowanie wystąpił z kościoła (więcej tutaj).
  • 1849 – wikary Hache – był zarządcą urzędu parafialnego w Leszczyńcu.
  • 1850 – pastor Friedrich August Fuchs – ur. w 1809 r. w Dirsdorf. Przyjął stanowisko pastora w Leszczyńcu w 1850 r. Za jego służby powstał nowy cmentarz. Z Leszczyńca przeprowadził się do Nowogrodźca (Gießmannsdorf), gdzie zmarł 06.06.1857 r.
  • 1854 – pastor August Heinrich Julius Zobel - ur. 01.08.1811 r. w Nowej Wsi Legnickiej (Neudorf, Kreis Liegnitz). Przybył do Leszczyńca w 1854 r. W związku z mianowaniem go przez grafa Kammerherr von Heine został przeniesiony w 1867 r. na stanowisko pastora do Wądroża Wielkiego (Groß-Wandriß), gdzie zmarł 08.04.1872 r.
  • 1867 – pastor Hermann Franz Nowag – pracował bardzo krótko w Leszczyńcu z powodu przedwczesnej śmierci. Ur. w 1836 r. we Wschowej (Fraustadt). Przybył do Leszczyńca 09.01.1867 r. i pełnił swoją posługę tutaj do 19.09.1867 r.
  • 1867 - pastor Karl Friedrich Wilhelm Pirscher - ur. 04.11.1838 r. Pełnił posługę jako zamkowy kaznodzieja na zamku Grodztwo (Kreppelhof) w Kamiennej Górze. Od 1867 r. w Leszczyńcu. Był bardzo energicznym i utalentowanym człowiekiem. Po posłudze w Leszczyńcu zajmował wiele stanowisk pastorskich w wielu miejscowościach. Następnie 01.10.1889 r. został profesorem na Eden-College w Saint-Louis w USA.
  • 1872 - pastor Oswald Martini – ten urodzony 05.08.1839 r. w Siedlisku (Carolath) pastor przybył na 5 lat do Leszczyńca. Założył w 1872 r. miejscowe stowarzyszenie dla młodych dziewcząt (Jungfrauenverein) i nadał mu statut. Wielkim mecenasem związku została Pani von Heinen.
  • 1878 – pastor Hermann Hartmann – pochodził ze Wschowej, w której to urodzony 03.03.1842 r. Zanim został pastorem w Leszczyńcu pracował przez dwa lata jako misjonarz wśród warszawskich Żydów. W latach 1880-1884 był jednocześnie Kamiennogórskim Superintendentem. Zmarł 26.01.1909 r. we Wrocławiu.
  • 1885 – pastor Ludwig Menzel – ur. 04.07.1857 w Krzysztkowicach (Christianstadt am Bober). W okresie październik 1885 – 25.10.1886 oraz w okresie 26.04.1888 – do połowy tego roku sprawował również posługę pasterską w Rędzinach (Wüste Röhrsdorf), ponieważ nie było tam pastora. 01.08.1889 r. przejął stanowisko pastora w Luboszycach w powiecie górowskim (Herrnlauersitz, Kreis Guhrau). Zmarł na skutek wypadku rowerowego 10.07.1929 r.
  • 1889 – pastor Johannes Reimann – ur. 30.01.1864 r. w Parszowicach w powiecie lubińskim, Gmina Ścinawa (Porschwitz, Kreis Steinau). W okresie 1889 – 31.05.1911 r. był pastorem w Leszczyńcu. Potem przeniósł się do miejscowości Ługi w powiecie górowskim, Gmina Wąsocz (Königsbruch, Kreis Guhrau). 31.07.1938 zmarł w Ruczaju w powiecie górowskim (Wilhelmsbruch).
  • 1911 – pastor Wilhelm Jordan – ur. 10.02.1872 r. w Berlinie jako syn pastora. Studiował teologię na Uwniwersytecie Greiwald i Halle. 05.01.1902 r. ostał przydzielony do parafii Baden bei Wien. Jego pierwsza parafia znajdowała się w miejscowości Wulkau. W 1911 r. przeniósł się do Leszczyńca. Zmarł 21.11.1923 r. w Przesieczanach w Gminie Zgorzelec (Hohkirch, Kreis Görlitz).
  • 1928 – pastor Lothar Schmidt – bardzo lubiany i ceniony pastor sprawujący posługę w Leszczyńcu od 01.07.1928 r., aż do wysiedlenia. Ur. 16.06.1890 r. w Berlinie. Mając 4 lata przeprowadził się do Wrocławia wraz z rodzicami. Już w dzieciństwie zdecydował, że w przyszłości zostanie pastorem. W roku 1919 rozpoczął swoją pracę jako wikary w Bolesłacu (Bunzlau). Tam również poznał swoją przyszłą żonę, Margarete Hübner, którą poślubił 28.11.1921 r. Nie bał się dalekich dróg i pracował nie raz jako kaznodzieja także w sąsiednich gminach Miszkowice (Michelsdorf) i Rędziny (Röhrsdorf). W okresie 1931-1932 stanowisko pastorskie w Rędzinach było nieobsadzone, dlatego przejął przedstawicielstwo dla tej parafii.

Pastor Schmidt       

Po przesiedleniu był pastorem aż do odejścia w stan spoczynku w miejscowości Metelen w powiecie Steinfurt (Metelen, Kreis Steinfurt). Mocno starał się, aby mniejszość ewangelicka w Metelen pozyskała nowy kościół, którego to budowa rozpoczęła się 12.07.1953 r. Na wieży kościoła umieszczono dawny dzwon z parafii w Leszczyńcu. Na szczęście ten w 1941 r. wykonany z brązu dzwon, zarekwirowany w Leszczyńcu na cele militarne nie został przetopiony. Został odnaleziony w Hamburgu w jednej ze składnic dzwonów. Dzwon pochodzi z 1842 r. i opatrzony jest inskrypcją: „Chwal swojego Pana rano, w południe i wieczorem tak długo, jak żyjesz w jego Świętym Imieniu”. Schmidt troszczył się wraz z żoną o to, aby dawni mieszkańcy wysiedleni z Leszczyńca wspólnie utrzymywali kontakty między sobą. Przesyłał co roku swoim parafianom tzw. „List leszczyniecki”, w którym opisywał najważniejsze wydarzenia z przeszłości w opuszczonej parafii.

Pastor Schmidt wraz z żoną         

Przejął również organizację corocznego odpustu parafialnego w Meschede w Sauerland i odprawiał mszę w tamtejszym kościele ewangelickim. Często brał udział w świętowaniu złotych i srebrnych godów swoich parafian. Pomimo, że jego parafianie rozproszyli się po wojnie we wszystkich możliwych kierunkach, pozostał w ich pamięci jako ceniony, kochany i zawsze pomocny pastor. 15.09.1967 r. zmarła jego żona, a 30.12.1981 r. mając 91 lat przysiągł jej pod ołtarzem wierność na wieki. Leszczyniecki odpust w Meschede nawet po śmierci pastora Schmidta był dalej organizowany – co zawdzięcza się Państwu Beier (Erika i Alfred).

Państwo Beier        

09.05.1993 r. świętowali oni w miejscowości Varrel-Brümmerloh swoje złote gody. Alfred Beier zmarł mając 89 lat, jego żona rok później.


Artykuł powstał dzięki materiałom udostępnionym Redakcji przez Pana Piotra Hejmeja. Wszelkie osoby posiadające pamiątki związane z Leszczyńcem i chcące się nimi podzielić proszone są o kontakt mailowy z Panem Piotrem (bziukwroclaw@wp.pl) oraz z Redakcją (ogorzelec.com@gmail.com).

Źródła:

Ehrhardt S. J., Presbyterologie des Evangelischen Schlesiens, Tom 3, Liegnitz 1783 (tutaj)

oraz materiały pochodzące od Pana Piotra Hejmeja

Facebook Comments

Comments are closed.