Ogorzelec w 1925 roku

naglowekhistoriaCofnijmy się do roku 1925 …

Wtedy właśnie Ogorzelec przeżywał rozkwit dzięki nowej linii kolejowej, utrzymującemu się tkactwu, rozwojowi rolnictwa i lokalnego przemysłu. Nie można równiez zapomnieć o turystyce, która zdobywała coraz większe grono miłośników.

We wsi mieszkało 657 osób, z czego wiele pracowało w ogorzeleckiej mechanicznej tkalni (Dittersbacher Mechan. Weberei G. m. b. H.) oraz w miejscowej kopalni rud żelaza „Viktoria” na górze Rudnik.

I tak na rok 1925 wieś zamieszkiwało co najmniej:

  • 25 rolników,
  • 2 pomocników rolnych,
  • 28 górników,
  • 12 pracowników fabryki,
  • właścicielka fabryki,
  • 10 tkaczy,
  • 19 rencistów, inwalidów oraz wdów (wynik I wojny światowej),
  • 5 pracowników kolei,
  • zwrotniczy,
  • osoba obsługująca telegraf,
  • 2 ekspedytorów,
  • 4 kierowników restauracji,
  • mistrz stolarski,
  • czeladnik stolarski,
  • 3 stolarzy,
  • 3 cieśli w tym jeden specjalista od obudów sztolni,
  • zarządca lasu,
  • 2 pracowników lasu,
  • mistrz kowalstwa,
  • mistrz kołodziejski (stelmach),
  • mistrz malarski,
  • mistrz szewski,
  • 2 handlarzy,
  • handlarz warzywami,
  • przedsiębiorca budowlany,
  • murarz,
  • pracownik budowy dróg,
  • właściciel młyna i mistrz piekarski,
  • 2 nauczycieli,
  • 2 kierowników działu produkcji,
  • prokurent,
  • strażnik kopalni,
  • inżynier.

W miejscowości działał nadal pensjonat znanej w całej okolicy Pani Liny Lange, która jeszcze przed wybuchem I Wojny Światowej wyszła za mąż. Niestety zawirowania wojny spowodowały, że straciła męża i została wdową. Przestała również zajmować się miejscową Agenturą Pocztową – stanowisko po niej zajął Erich Böhmelt, który pracował jednocześnie jako protokolant gminny. Więcej na temat Pani Liny Lange przeczytasz → tutaj.

W międzywojniu Ogorzelec zamieszkiwało wielu inwalidów wojennych oraz wdów – było to nic innego, jak wynik niedawno zakończonej I Wojny Światowej. Do dziś ofiary poległe w latach 1914 – 1918 upamiętnia pomnik postawiony na terenie wioski. Zdjęcie poniżej przedstawia stan pomnika w 1980 r., wówczas odczytać było można jeszcze nazwiska ofiar.

1pomnik

Ogorzelec w międzywojniu zasłynął jednocześnie jako chętnie odwiedzane letnisko, opisywane w niejednym przewodniku. Oto jeden z takich opisów:

” Ogorzelec – bezpośrednio leżące pod Przełęczą (Kowarską – red.) i przy tunelu chętnie odwiedzane letnisko, otoczone Pliszką (Plissenberg), Fiedelstein (brak polskiego tłum.), Suszyną (Dürrenberg) i Zieloną Skałą (Glaserhügel). Dojście na Przełęcz Okraj (Grenzbauden) i Śnieżkę (Schneekoppe). Po przekroczeniu Przełęczy Kowarskiej dotrzeć można do zajazdu Viktoria (Viktoriahöhe) – uwielbianego miejsca wypoczynku, a także do równie lubianego Podgórza (Arnsberg)”.

Viktoriahöhe – schronisko  i pomnik pamięci lotników niemieckich z czasu I Wojny Światowej
2pomnijwiktoria

Arnsberg (Podgórze) – widok w kierunku Przełęczy Kowarskiej – wielu turystów przyjeżdżających do Ogorzelca chętnie zaglądało na drugą stronę Przełęczy
3przelecz

W latach 20. XX wieku zbudowano na Podgórzu niewielką skocznię narciarską, co podniosło walory turystyczne okolicy. Jej nazwa – Bergfreiheitschanze (Skocznia Kopalni „Wolność”) pochodziła od pobliskiej kopalni.

Ogorzelec w międzywojniu mógł się poszczycić ponadto Zajazdem przy Kolei Karkonoskiej („Gasthof zur Riesengebirgsbahn”), Gospodą pod Krukiem („Zum Raben”) i Schroniskiem na Przełęczy Kowarskiej („Schillerbaude”) oraz Karczmą Passkretscham.

Główna sala gościnna w schronisku Schillerbaude na Przełęczy Kowarskiej słynęła nie tylko z pięknego wystroju, ale również z humoru – odwiedzających turystów witał rymowany żartobliwy napis nad głównymi drzwiami, który w przełożeniu na język polski można przetłumaczyć następująco: „Gdy twoja żona w domu ci marudzi, to przyprowadź ją do nas i my ją załatwimy!¹”

schronisko4

Bardzo popularny wśród turystów był również dom rodziny Krebs, która udostępniała pokoje przyjezdnym. Rodzina Krebsów była dość liczna, z czego zajmowali się oni:

  • Albert Krebs – rolnik,
  • Alfred Krebs – czeladnik stolarski,
  • Karl Krebs – mistrz stolarski,
  • Heinrich Krebs – mistrz malarski,
  • Julius Krebs – pracownik kolei.

We wsi działały 2 młyny wodne, z czego jeden wraz z piekarnią prowadzony był przez rodzinę Enkelmannów, która codziennie zaopatrywała mieszkańców i pobliskie pensjonaty w świeże pieczywo. Ciekawostką był również oryginalny dom mieszkalny z bali, o którym niestety niewiele wiadomo.

Budynki i miejsca, o których wyżej mowa zaznaczone są również na poniższej mapie.

schroniska 5dittersbach

W Ogorzelcu działało także nadleśnictwo, na którego czele stał leśniczy Paul Springer. Należał on jednocześnie do zarządu miejscowej szkoły ewangelickiej oraz prowadził urząd stanu cywilnego, a więc był ważną osobą w wiejskiej społeczności. Zdjęcie poniżej przedstawia święto pierwszomajowe załogi leśników z Ogorzelca (własność: Paul Springer).

Święto pierwszomajowe w nadleśnictwie Ogorzelec
…..

Ważną postacią tamtego okresu był z pewnością Hermann Badelt – Naczelnik Gminy i Urzędu Okręgowego, który przewodził zarządowi wiejskiej gminy. W skład Zarządu Gminy wchodzili wówczas:

  • August Pfeiffer – rolnik (ławnik),
  • Paul Kalms – górnik (ławnik),
  • August Opitz – pracownik lasu,
  • Erich Lotze – inżynier,
  • Adolf Güttler – tkacz,
  • August Schiller – kierownik restauracji (nazwisko „Schiller” może wskazywać na to, że prowadził schronisko Schiller-baude i że to jego rodzina jest założycielami schroniska na Przełęczy Kowarskiej),
  • Alfons Wodora – tkacz,
  • Oswald Wolf – rolnik,
  • Hermann Krause – górnik,
  • Richard Walter – tkacz,
  • Wilhelm Schwarzer – strażnik kopalni.

We wsi działała szkoła ewangelicka przeniesiona do nowo wybudowanego budynku (obecnie budynek ten nie istnieje). Mieszkał w nim nauczyciel Artur Hadamzik. Wraz z nim nauczała tu co najmniej od 1911 roku wieloletnia nauczycielka Pani Martha Graßme. Szkoła posiadała swój zarząd – na jego czele stał pastor z Leszczyńca – Wilhelm Jordan. Pozostali członkowie zarządu szkoły to:

  • Hermann Badelt (wspomniany wcześniej Naczelnik Gminy),
  • Gustaw Beyer (rolnik),
  • August Pfeiffer (rolnik),
  • Paul Springer (zarządca lasu i leśniczy).

Wioska, tak jak w latach wcześniejszych, posiadała swojego rozjemcę – na tym stanowisku pracował August Opitz (pracownik lasu).

 We wsi nie brakowało również miejscowych stwarzyszeń. Niektóre z nich to:

  • Pracowniczy Klub Gimnastyczny,
  • Męski Klub Gimnastyczny,
  • Ochotnicza Straż Pożarna,
  • Towarzystwo Karkonoskie –  (RGV = Riesengebirgsverein) – bardzo popularne w tamtym czasie, zajmowało się rozpowszechnianiem turystyki w Karkonoszach,
  • Towarzystwo Śpiewacze,
  • Wojskowe Towarzystwo Pogrzebowe – powstało w wyniku I wojny światowej.
 Mieszkańcy Ogorzelca zgłoszeni do książki adresowej w 1925 roku:

Nazwisko Zawód Nr domu
Alt Friedrich pracownik fabryki 39
Arnold Alfred stolarz w fabryce 74
Assert Marie rolniczka 74
Badelt Hermann Naczelnik Gminy i Urzędu Okręgowego 27a
Beier Gustav przedsiębiorca budowlany 105
Beier Karl zwrotniczy 40
Bendig Fritz murarz 111
Berg Gustav pracownik fabryki 104
Beyer Gustav rolnik 11
Bothur Karl rolnik 60
Böhm Adolf handlarz warzyw 17
Böhmelt Erich pracownik Agentury Pocztowej, protokolant gminny 38
Bühn Ferdinand tkacz 13
Bürgel Albert stolarz w fabryce 101
Bürgel Heinrich pracownik kolei 107
Bürgel Heinrich górnik 90
Bürgel Heinrich pracownik przy budowie dróg 22
Bürgel Karl pracownik kolei 71
Bürgel Wilhelm rolnik 46
Büttner Hermann górnik 25
Dolischall Heinrich pracownik fabryki 41
Dolischall Wilhelm rolnik 41
Drescher Heinrich rolnik 31
Eckert Gustav górnik 26
Eckert Karl pracownik 99
Eckert Richard górnik 77
Emmerich Ferdinand mistrz kowalstwa 40
Engler Gustav górnik 42 
Enkelmann Adolf rencista 83 
Enkelmann Fritz  właściciel młyna i mistrz piekarski 83 
Erlebach Robert  stolarz  97 
Fichtner Albert  pracownik kolei  39 
Fichtner August górnik 2
Fichtner Fritz górnik 3
Fichtner Heinrich górnik 43
Fichtner Julius  rencista 7
Fichtner Wilhelm  rencista 10
Finger Albert  ekspedytor  70 
Finger Wilhelm rencista  73 
Fliegel Emma  wdowa  66 
Friebe Wilhelm  rolnik  80 
Gebauer Gustav  cieśla – obudowa sztolni 92 
Geisler Pauline  rolniczka  51 
Goder Julius  górnik – inwalida   106
Graßme Martha nauczycielka  68 
Greulich Marta rolniczka  54 
Güttler Adolf tkacz  78 
Hadamzik Artur  nauczyciel  szkoła 
Hain Oskar  pracownik fabryki  39 
Haupt Ferdinand kierownik działu produkcyjnego (majster)  36
Härting Walter prokurent  64 
Heinze Wilhelm  pracownik kolei  107 
Hentschel August  pracownik fabryki  84 
Herbst Berta  wdowa wojenna 103 
Herbst Richard górnik  103 
Herrmann Alfred  kierownik działu produkcyjnego (majster) 64 
Hoffmann Josef  pracownik fabryki  66 
Holzbecher Heinrich  górnik  42 
Irmscher Paul  ekspedytor  73 
Just Pauline  rencistka  38 
Kahl Ferdinand  inwalida 
Kalms Paul  górnik  67 
Kasper Gustav  pracownik fabryki 66
Kinzel Ernst  rolnik  50 
Kinzel Wilhelm  rolnik  53 
Kleinwächter Julius  rencista  13 
Klose Heinrich  inwalida  102 
Kluge Karl  górnik  27a 
Konrad Bruno górnik  13 
Krause August  mistrz kołodziejski (stelmach)  107 
Krause Gustav górnik 100
Krause Heinrich górnik 67
Krause Hermann górnik 33
Krause Ida wdowa 113
Krause Wilhelm górnik 86
Krause Willi pracownik fabryki 96
Krebs Albert rolnik  47 
Krebs Alfred czeladnik stolarski 45 
Krebs Heinrich mistrz malarski  26 
Krebs Julius pracownik kolei  106 
Krebs Karl mistrz stolarski 45
Kriegel August pracownik lasu 48 
Kriegel Fritz  strażnik kopalni 41 
Kriegel Wilhelm   rolnik  48 
Kuhn Albert pracownik  93 
Lamer Josef  inwalida  72 
Lange Lina  wdowa  27 
Lata Richard  kierownik restauracji 116 
Lehmer Adolf inwalida 88 
Lehmer Fritz  rolnik  40
Lehmer Paul górnik 89 
Liebig Gustav górnik  26 
Lorenz Robert  pracownik 
Lotze Erich  inżynier  79
Lotze Martha właścicielka fabryki  64
Mescheder rolnik 51
Niepel Emma  wdowa  79 
Nimela Gertrud  właścicielka domu dom z bali
Nitschke Auguste wdowa  66 
Opitz August pracownik lasu  91 
Opitz Bernhard  górnik  62 
Pänke August rolnik  23 
Peisert Paul  cieśla  80 
Peisert Stefan  rolnik  58 
Pfeiffer August   rolnik  57 
Pfeiffer Karl  pomocnik rolny  61 
Pfeiffer Wilhelm  pomocnik rolny  64 
Pohl Ernestine  wdowa  79 
Pohl Franz cieśla  94 
Pohl Heinrich rolnik 70
Pohl Richard rolnik  75 
Pollack Otto tkacz 110
Prätorius Theodor kierownik restauracji 106
Rasper Heinrich górnik 15
Rathay Franz rolnik 1
Reimann Gerhard tkacz 5
Reimann Hermann pracownik fabryki była szkoła
Reimann Hermann górnik 5
Reimann Richard górnik 66
Renner August kierownik restauracji 39
Rose August górnik 34
Rose Gustav tkacz 34
Rummler August górnik 114
Rummler Fritz górnik 9
Rummler Paul tkacz 32
Rüffer Gustav górnik 6
Schier Wilhelm rolnik 69
Schiller August kierownik restauracji 87
Schiller Erich handlarz 72
Schmidt Heinrich rolnik 16
Schmidt Selma wdowa 80
Schuppe Hermann mistrz szewski 106
Schurm Karl tkacz 76
Schwarzer Wilhelm górnik 14
Sommer Wilhelm Gefreiter odznaczony stopniem Rottenführera 30
Springer Paul zarządca lasu 91
Thamm Gotfried mistrz szewski 67
Thurm Hermann rolnik 63
Walter Heinrich rolnik 24
Walter Richard tkacz 18
Walter Robert górnik 27a
Wehner Gustav górnik 99
Weihrauch Reinhold obsługa telegrafu 9
Weiser Klara wdowa 72
Weiß Paul pracownik fabryki 109
Wodara Alfons tkacz 41
Wolf Heinrich rolnik 35
Wolf Julius handlarz 66
Wolf Oswald rolnik 38


 

Aby poznać historię Ogorzelca z 1911 roku kliknij → tutaj.

1 – napis znad drzwi Schroniska Schillerbaude w oryginale: „Wenn deine Frau: zuhause predigt – dann bring sie mit: und sie ist erledigt !?!”

Źródła:

1) www.gazetawroclawska.pl,

2) Adreßbuch der Stadt und des Kreises Landeshut von 1925. Mit Plan von Landeshut und Plankarte, vierte Ausgage, Armin Werner‘s Buchdruckerei, Landeshut i. Schl., 1925, s. 226-228.

3) Landeshut und der Osten des Riesengebirges, Armin Werner‘s Buchdruckerei, Landeshut i. Schl., ok. 1906, s. 30.

4) M. Staffa, Słownik Geografii Turystycznej Sudetów Tom 8 Kotlina Kamiennogórska. Wzgórza Bramy Lubawskiej. Zawory., Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 1997.

Zostaw odpowiedź